^Do góry
  • 1 Akademia Rodzinna Humanitas
    to program profilaktyczno - edukacyjny dla rodziców i uczniów, którego zadaniem jest upowszechnianie wiedzy, umiejętności oraz postaw umożliwiajacych ochronę rodziny i młodzieży przed czynnikami zagrażajacymi prawidłowemu rozwojowi.
  • 2 Program
    powstał w Wyższej Szkole Humanitas w Sosnowcu w trakcie szeroko zakrojonych działań profilaktyki systemowej realizowanych w ramach Regionalnej Koalicji Na Rzecz Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie wspólnie z Instytutem Twórczej Integracji, Stowarzyszeniem Auxylium, Kraina Świetlików, Władzami Samorzadowymi i innymi podmiotami.
  • 3 Dofinansowanie
    Program uzyskał dofinansowanie z środków Ministerstwa Edukacji Narodowej w ramach zadania publicznego „Bezpieczna i przyjazna szkoła – projekty upowszechniające i wzmacniające wybrane działania bezpiecznej szkoły, w szczególności projekty edukacyjne w gimnazjach”.
  • 4 Zadanie projektu
    Kluczowym zadaniem projektu jest upowszechnienie uniwersalnej wiedzy umożliwiającej tworzenie i wzmacnianie warunków chroniących młodzież przed zagrożeniami uzależnieniem, przemocą i wykluczeniem generowanymi w najbliższym środowisku społeczno-kulturowym. Promocja wiedzy będzie miała charakter systemowy, czyli skierowana zostanie jednocześnie do uczniów i rodziców.
  • 5 Akademia Rodzinna Humanitas
    nie tylko jest formą edukacyjną, pozwala również na zdystansowanie się do wadliwych stereotypów, mitów, przekonań, fałszywych efektów kampanii społecznych, populistycznych i modnych preferencji dotyczących zachowań, wartości i cech społecznych funkcjonujących w rodzinach i środowisku społecznym.

Fragment: Respektowanie prawa dziecka do godności i autonomii w szkołach niepublicznych.

Autorzy: Bernard Sack, Kamila Kurzydłowska
Fragment: Respektowanie prawa dziecka do godności i
autonomii w szkołach niepublicznych.
Źródło: http://www.edukacyjne.dyskursy.univ.szczecin.pl/

PRAWO DO AUTONOMII.

Ogół ludzi żywi potrzebę wolności, a więc swobodnego - przynajmniej w pewnych równych dla wszystkich granicach - dysponowania własną osobą. Jest tak dlatego, iż jednostki ludzkie dysponują na ogół pewnymi możliwościami ograniczania wolności innych jednostek, a więc pozbawiania ich tej autonomii, jaka jest źródłem szczęścia lub też pozwala realizować niezależną koncepcję szczęścia. Właśnie fakt, iż źródłem cierpienia jednostki jest niemożność (rozumiana jako brak swobody) >bycia sobą< i wyrażania swojej osobowości, jak również urzeczywistniania własnej koncepcji życia stanowi podłoże oczekiwań, że inni ludzie uszanują te tendencje i nie będą w nie ingerowali. Ingerencja taka związana jest zawsze z jakąś formą podporządkowania jednego człowieka innemu i zastosowania wobec niego przemocy. Oczekiwania te idą więc zwykle po linii powstrzymywania się od stosowania nacisku lub przemocy, w celu narzucenia komuś własnej wizji życia oraz własnych wymagań dotyczących postępowania.

Wyłaniają się w ten sposób dwie naczelne normy moralne, dotyczące poszanowania indywidualnej autonomii jednostki. Pierwsza nakazuje uznawanie w stosunkach interpersonalnych prawa każdego człowieka do dysponowania własną osobą oraz do samodzielnego układania sobie życia w zakresie należnej mu autonomii. Oznacza to jednocześnie nakaz powstrzymywania się od wszelkiej ingerencji w swobodę jednostki, zwłaszcza zaś, od stosowania jakichkolwiek form przymusu, celem skłonienia jej do postępowania wbrew własnej woli. Druga z wymienionych norm wysuwa żądanie występowania w obronie autonomii jednostki zawsze, ilekroć jest ona zagrożona lub ograniczona. Normy nakazujące poszanowanie autonomii jednostki mają przede wszystkim charakter celowy. Nie wymagają one od podmiotu wiele więcej ponad czynne uwalnianie drugiej osoby od wszystkiego, co stanowi ingerencję w sferę jej osobistej swobody (por. H. Muszyński, 1974. s. 246-247). Dlatego też ważną pochodną zbudowania świata wewnętrznego w życiu osoby jest zapewnienie jej zdolności do autonomicznego działania, tzn. do przeciwstawienia się biologicznym i psychicznym popędom, do opanowywania odruchów, do zachowania dystansu wobec społecznych nacisków do przystosowania się i podporządkowania. Terminem autonomia oznacza się wiele zjawisk: wspomniane wyżej przeciwstawianie się koniecznością gatunkowym, naciskom kontroli społecznej, odmowa podporządkowania się prawu w niektórych sytuacjach, zdolność kontrolowania popędów psychicznych, ale także zdolność do działania według własnych miar indywidualnych, zdolność do oceny odczuwanych potrzeb i świadomego regulowania ich zaspokajania.

Jan Szczepański definiując autonomię stwierdza, iż "jest to możliwość rozstrzygnięcia o naturalnych koniecznościach i możliwość działania przeciw potężnym detrminantom wyznaczającym zazwyczaj ludzkie zachowania"(J. Szczepański, 1982, s. 96). Dodając przy tym, iż "autonomia przejawia się przez wszystkim we wzajemnych oddziaływaniach, we współpracy i innych rodzajach współdziałania"(Tamże, s. 98).

Autonomia jest więc zjawiskiem współżycia zbiorowego. Natomiast świat wewnętrzny umożliwia jednostce we współdziałaniu i we wzajemnych oddziaływaniach z innymi ludźmi, przeciwstawienie się kontroli społecznej, prawu i normom moralnym. Ta zdolność może wynikać z rozbieżności ról społecznych i wewnętrznej niezgodności systemów społecznych, do których jednostka należy, ale przede wszystkim wynika ona z własnego wewnętrznego systemu wiedzy i wolności istniejących w jej świecie wewnętrznym. Autonomia osobowości, jako wyboru społecznego jest zawsze przejawem determinujących ją czynników społecznych. Zatem indywidualny sposób istnienia, wytworzenie przez indywidualność świata wewnętrznego, wytworzenie w nim indywidualnej wiedzy, hierarchii wartości oraz poczucia wartości jako indywidualności istniejącej niezależnie od społecznego sposobu istnienia oraz wewnętrzne najczęściej nieświadome, przekonanie o wyższości tego świata wewnętrznego nad niepewnością, chaosem, złem świata zewnętrznego, stanowi istotną podstawę autonomii działań jednostki.

Problem autonomii jednostki według Kazimierza Obuchowskiego (por. Studia z psychologii emocji, motywacji i osobowości. 1977, s. 77-78) można określić w postaci kilku formuł o różnorodnej treści. Najogólniej rzecz ujmując, autonomia jednostki jest rodzajem niezależności osoby od zdarzeń, w których biernie lub czynnie ona uczestniczy. Rodzajem niezależności, gdyż psychiczny i fizyczny sposób bycia człowieka zakłada zarówno zależność od środowiska, jak również możliwość przeobrażania go. Oznacza to nie tylko, że każde zachowanie jednostki zmienia tok zdarzeń przebiegających w jej środowisku, jak również niektóre zachowania podmiotu prowadzą do ukierunkowanych zmian środowiska, zamierzonych przez jednostkę, będących w jej interesie. Mogą one być zarówno zgodne jak i sprzeczne z interesami środowiska.

Z pełnym urzeczywistnieniem możliwości człowieka mamy do czynienia wówczas, gdy niektóre jego zachowania prowadzą do zmian stanowiących realizację celu wytworzonego przez jednostkę, dla spełnienia jej dążeń nadrzędnych. Cel ten stanowi produkt pracy człowieka oraz jej uzasadnienie. Ujmując problem w ten sposób można stwierdzić, że autonomia człowieka wobec otaczającego go świata, polega na wykonaniu w nim wybranych przez siebie celów, będących nie tylko odpowiedzią na zaistniałe lub przewidywane zdarzenia, ale przede wszystkim stanowiące wyraz dążeń życiowych jednostki. Powinny one służyć wykorzystywaniu indywidualnych możliwości w procesie rozwoju i doskonalenia się. Dlatego o względnie szerokim zakresie autonomii mówi się wówczas, gdy cele wytworzone przez człowieka zakładają wykorzystanie jego możliwości i ich rozwój. Oczywiście każdycel realizowany jest w określonym środowisku, którego specyficzne cechy muszą być uwzględnione, aby działania odniosły zamierzony skutek. Poza tym sam człowiek dostosowując swoje programy do właściwości środowiska i uzyskując takie lub inne stany, zmienia się pod wpływem własnych działań i pod wpływem środowiska, wyrażonym w założeniu działań i ich skutkach.

Środowisk, w których funkcjonuje człowiek jest wiele. Są one zmienne same w sobie i w swoich wymaganiach. Autonomia osoby zdaje się wyraźnie wiązać z istnieniem własnego systemu ocen, systemu zadań i odpowiedniej wiedzy, które wyróżniają ją z otoczenia. Dysponując wiedzą o świecie i o sobie samym, człowiek jest w stanie zmienić sens dokonujących się wokół niego zdarzeń i istniejących faktów. Dzięki temu jest w stanie podporządkować się im świadomie lub podporządkować je swoim własnym dążeniom, modyfikować dążenia stosownie do rzeczywistości lub zmieniać tę rzeczywistość z punktu widzenia nadrzędnego celu. Autonomia osoby pozwala więc na stabilizację nie tylko własnego stylu życia, ale i kierunku działania.

Rozpatrując problem autonomii jednostki od strony jej podstawowego instrumentu, należałoby skupić się na zadaniach i czynnikach, a więc na osobowości człowieka. Wydaje się zasadne rozpoczęcie od problemu kształtowania się instrumentów autonomii jednostki, polegającym na dojrzewaniu psychicznym człowieka. Można je rozpatrywać jako przechodzenie od stanu pełnej zależności jednostki do stanu pełnej autonomii psychicznej. Małemu dziecku nie przysługuje żadna autonomia. Wszystko co się z nim dzieje, jest wyznaczone przez działania jego otoczenia i impulsy homeostatyczne. Oczywiście w miarę dojrzewania dziecko coraz częściej przeciwstawia się otoczeniu, wykazuje niezależność, która nie jest jednak jeszcze przejawem autonomii.

Zaczątki autonomii pojawiają się wraz ze zdolnością do wyraźnego uświadamiania sobie swego Ja, siebie jako kogoś odrębnego, którego działanie musi mieć swoje własne uzasadnienie. Pierwszym problemem, jaki się w związku z tym pojawia się w pierwszej fazie tworzenia autonomii, jest swoista, odrębna od racji otoczenia, racja własnego działania, stanowiąca podstawę formowania własnych zdań. Inaczej mówiąc, chodzi tu o zaczątek potrzeby sensu własnej egzystencji.

Zarówno ogólne, jak i konkretne formy sensu życia dają przynajmniej na pewnym etapie rozwoju możliwość autonomii. Wiedząc, co chce, mając tego model lub obraz i wewnętrzne przekonanie o nadrzędnej wartości tego, co się robi, człowiek staje się zdolny do docelowej selekcji oddziaływań świata. Istnieje w nim, jako podmiot, który licząc się z realiami wykonuje własne zadanie, będące funkcją jego koncepcji siebie w tym świecie, a nie wymagań tego świata. Tworzy to wciąż nowe układy zdarzeń, nowe horyzonty i wymaga nowych rozwiązań Twórczość człowieka, a więc realizacja jedynej specyficznej funkcji jego mózgu jest uwarunkowana uzyskaniem przez osobę statusu autonomicznego wobec rzeczywistości.

 

Przekształcając świat, w którym jednostka przebywa, podwyższa ona tym samym standard i liczbę możliwych rozwiązań samourzeczywistniania. Jeśli człowiek samorealizując się przeobrażą otaczający go świat, wówczas proces ten nabiera wymiarów znacznie większych, niż by to wynikało z możliwości istniejących w sytuacji wyjściowej. Można przyjąć, że status życia powinien być nie tylko ujęty w formę koncepcji dającej szansę ustosunkowania się do szerokiego kręgu wydarzeń, ale i w perspektywę coraz to bardziej odległej przyszłości.

Terenem szczególnie sprzyjającym rozwojowi autonomii jest szkoła, gdzie autonomia osobista pojmowana jest jako pewnego rodzaju niezależność, samodzielność w podejmowaniu decyzji i w rozwiązywaniu problemów pojawiających się w życiu człowieka. Innymi słowy, oznacza możliwość dysponowania sobą zgodnie z własnymi wartościami, normami i standardami niezależnie od otoczenia fizycznego i społecznego. Warunkiem autonomii jest wyodrębniona świadomość siebie jako istoty tożsamej z sobą, mającej własną niepowtarzalną osobowość. Jednak tak rozumiana autonomia nigdy nie może być pełna, gdyż człowiek ciągle znajduje się pod wpływem rozmaitych czynników wewnętrznych (m.in. emocje, temperament, fizjologia) jak również czynników zewnętrznych. Chodzi o to, aby w obrębie rozumianych determinizmów uzyskać tzw. autonomię funkcjonalną tj. swobodę w doborze środków i sposobów radzenia sobie z problemami i własnym życiem zgodnie z osobistymi wartościami, celami, aspiracjami i marzeniami. "Autonomia osobista wiąże się z ukształtowaniem tzw. kontroli wewnętrznej czyli samokontroli prowadzącej do możliwie bezkonfliktowego, harmonijnego funkcjonowanie w grupach społecznych. Tak pojmowana autonomia jest koniecznym warunkiem dojrzałej osobowości, charakteryzującej się:

 

  • stałym poczuciem rozszerzającego się Ja osobowego;
  • utrzymywaniem ciepłych stosunków emocjonalnych z innymi ludźmi;
  • poczuciem emocjonalnego bezpieczeństwa tj. posiadania własnej wartości, przynależności emocjonalnej i znaczenia;
  • realistyczną percepcją siebie i innych osób;
    1. umiejętnością osiągania i przewidywania sukcesów oraz znoszenia klęsk i niepowodzeń życiowych" (L. Pytka, 1995 nr 1).

Osiąganie autonomii osobistej odbywa się przez całe życie i nie należy sądzić, że tylko osoby dorosłe ją uzyskują. Dzieci i młodzież kształtują własną autonomię wraz z upływem lat w kontakcie ze światem, mimo ustawicznej i wszechogarniającej kontroli społecznej. Ujmując rzecz za M. Crozierem i F. Friedbergiem - trzeba powiedzieć, że "człowiek podlega od urodzenia władzy i sam jakąś władzą dysponuje, czyli jest kontrolowany i sam kontroluje (wymusza, skłania, przekonuje, dyskretnie nalega lub się buntuje, unika), walczy o swoje prawa, o zwiększenie zakresu własnych swobód czyli w gruncie rzeczy władzy nad otoczeniem" (M. Crozier, F. Fiedberg, 1982, s. 70-74).

W toku socjalizacji i poszukiwania własnej tożsamości, dzieci i młodzież oscylują między skrajnymi wartościami - koniecznością dostosowania się do istniejącego porządku, ładu i skrajnymi wartościami, czyli wyrażania własnej tożsamości poprzez bunt, podporządkowanie sobie innych, ekspansję siebie. Rozprzestrzenienie się autonomii z jednej strony oraz restrykcja (kontrola społeczna) z drugiej, regulują obszar dopuszczalnych zachowań w obrębie społeczności. Wydaje się to dość oczywiste. Problem w tym, które ze środków i metod stosowanych są dopuszczalne, a które nie.

W szkole gwarantującej wychowankom osiąganie osobistej autonomii preferowani są nauczyciele o podejściu podmiotowym, którzy pozostawiają uczniom możliwie szeroki zakres swobody, unikają wymuszania, przymusu i nie przemawiają do nich z >góry<. Stają się raczej doradcami lub animatorami niż zwierzchnikami formalnymi. Nie nadużywają ocen negatywnych, unikają stosowania kar na rzecz bodźców pozytywnych. Te umiejętności psychospołeczne to: okazywanie akceptacji i zaufania, autentyczność i otwartość oraz rozumienie empatyczne. Akceptacja polega na przyjmowaniu uczniów takimi, jakimi naprawdę są, bez nastawień i uprzedzeń, widzenie w każdym z nich niepowtarzalnej osoby ludzkiej z prawem do autonomii.

Istotę procesu wychowawczego organizowanego przez szkołę stanowią przede wszystkim interakcje zachodzące między nauczycielami a uczniami walczącymi o swoje prawa. Chodzi w nich o uznanie każdego ucznia za jednostkę w pełni autonomiczną, której przysługuje prawo do wewnętrznej samorealizacji i odpowiedzialności za swoje postępowanie, łącznie z prawem do (w miarę) samodzielnego kształtowania własnego losu. Tego rodzaju podejście oznacza szacunek dla godności i wolności osobistej uczniów, liczenie się z ich potrzebami fizycznymi i psychicznymi, w tym szczególnie z potrzebami bezpieczeństwa, uznania, szacunku i samorealizacji. Jednak autonomia wewnętrzna nie bywa nigdy wygodna dla żadnej władzy - pisze Maria Dąbrowska (M. Dąbrowska, 1959, s. 159) w swoich Szkicach o Conradzie - skoro nawet lojalny Sokrates musiał przypłacić ją życiem.

Przejdź do pełnej treści:
http://www.edukacyjne.dyskursy.univ.szczecin.pl/respektowanie.htm

  

Strategiczna Profilaktyka Systemowa

program
Fundacji Humanitas
dofinansowany z środków Rządowego Programu na lata 2014-16
w ramach zadania publicznego 
„Bezpieczna i przyjazna szkoła

 
Copyright © 2013. Akademia Rodzinna Humanitas Rights Reserved.


Facebook skype